BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện: khác nhau thế nào?

BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện: khác nhau thế nào?

BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện đều nằm trong hệ thống BHXH nhưng cách tham gia khác nhau. Điểm quan trọng là xác định bạn thuộc diện bắt buộc hay có thể lựa chọn BHXH tự nguyện, sau đó mới tính mức đóng và quyền lợi.

BHXH bắt buộc

BHXH bắt buộc áp dụng cho các nhóm được Luật BHXH xác định. Đối với người lao động thuộc diện tham gia, tiền lương làm căn cứ đóng và phần đóng của người lao động, người sử dụng lao động được xác định theo luật. Người lao động đóng 8% tiền lương làm căn cứ vào quỹ hưu trí và tử tuất; luật còn quy định các khoản đóng vào quỹ ốm đau, thai sản và phần đóng của người sử dụng lao động.

BHXH tự nguyện

BHXH tự nguyện dành cho công dân Việt Nam tự nguyện tham gia. Tỷ lệ đóng là 22% thu nhập làm căn cứ đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Người tham gia có thể lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ trong khung pháp luật và phương thức đóng phù hợp. BHXH Việt Nam cho biết người dân có thể đăng ký tham gia BHXH tự nguyện trực tuyến theo quy trình được cung cấp.

Giới hạn căn cứ đóng

Luật quy định mức thấp nhất gắn với chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn và mức cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Khi mức tham chiếu tăng lên 2.530.000 đồng từ 01/07/2026, giới hạn cao nhất tương ứng là 50,6 triệu đồng/tháng. Đây là mức thu nhập làm căn cứ, không phải số tiền đóng thực tế; BHXH tự nguyện lấy 22% của căn cứ đã chọn trước khi xét chính sách hỗ trợ.

Điểm dễ nhầm

Không nên nhìn vào việc đã từng đóng BHXH để kết luận ngay rằng một người đủ điều kiện hưởng lương hưu hoặc chế độ cụ thể. Điều kiện còn phụ thuộc tuổi, thời gian đóng, loại chế độ và thời điểm phát sinh. Luật BHXH 2024 quy định thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu theo các trường hợp luật định ở mức 15 năm.

Nếu mục tiêu là tính tiền đóng, xem Mức đóng BHXH 2026. Nếu muốn biết mức tham chiếu ảnh hưởng đến trợ cấp nào, xem Bảo hiểm 2026. Các thủ tục chính thức nằm tại nguồn bảo hiểm chính thức.